Deset godina od zatvaranja garnizona u Vršcu- istorija vršačke kasarne

Nema tužnijeg dana za neko mesto od odlaska vojske. Ona je tu deo naroda, garant bezbednosti i podsticaj ekonomskog napretka, a vojnici i oficiri često su nalazili ljubavi i životne saputnice u garnizonskim mestima. Međutim, političkim promenama posle 2000. godine, dolazi do desetkovanja vojske, i ukidanja garnizova po mnogim mestima, tako i u Vršcu – cela Vojvodina skoro ostaje bez vojske. Tako je septembra 2010 godine Vršac po prvi put u svojoj istoriji ostao bez vojske.

A kako je vojska u opšte došla u Vršac i kada? Oslobađanjem od Turaka, Austrija je uvidela strateški značaj južnog Banata. Organizovana je na prostoru Bele crkve i Pančeva vojna granica, region pod čisto vojnom upravom. Vršac je bio prvo „civilno“ mesto do vojne krajine. Po odredbama mira sa Turcima, tvrđava na bregu je bila minirana i nije imala nikakav vojni značaj, ali Austrijanci su u Vršac doveli veliki broj vojnika, i čak dve kasarne. Prva je bila konjička, a zatim i pešadijska kasarna. U ono vreme konjica je imala namenu kao danas tenkovi. Pešadijska kasarna se vremenom nadograđivala, povećavala, da bi najposle dobila veličinu za smeštaj cele pešadijske regimente KundK vojske. Vršac je imao izraziti značaj te je garnizon u njemu bio vojni i logistički centar za južni Banat.

AUSTRIJA

Vojnim i političkim reformama menjaju se i vojne jedinice u pešadijskoj i konjičkoj kasarni. .Za vreme Mađarske revolucije 1848. smenjivali su se ulanski odedi (konjica) sa srpsko-hrvatskim jedinicama na strani Austrije protiv Mađarske. Tako za vreme Austrijsko-pruskog rata 1866. godine u Vršcu obitava Austrijski pešadijski puk br. 43 „Baron Aleman“, a posle poraza Austrije sledi velika eforma kako države tako i vojske. Vršac potpada pod jurisdikciju Mađarske a kasarna se dovršava i maksimalno širi. Austro-Ugarske pešadijske regimente, kao samodovoljne vojne jedinice organizuju se teritorijalno, a u kasarnu se smeštaju i pomoćne jedinice, sanitet, logistika, i kompletne pomoćne jedinice sa konjima i kolima. Kasarna dobija naziv „Pešadijska kasarna nadvojvode Jozefa“ i do prvog svetskog rata u kasarni obitava 7. pešadijska Honved regimenta – mađarska lokalna pešadija, a po zvaničnim podatcima, Srba i Hrvata bilo je 44% a ostalih 56% u sastavu jedinice. Za vreme rata, A-U vojska zaposeda i vršačku Kulu kao osmatračnicu prema jugu nakon velikih poraza protiv srpske vojske na Ceru i Kolubari i na breg izvlači topove kako bi osigurala područje oko grada i da zaplaši srpsko stanovništvo u Vršcu iz straha od moguće pobune. Jedna dobra stvar svega toga bio je „Topovski put“ koji su baš za te potrebe izgradili Austrijski inžinjerci, i olakšali nama danas šetnju po bregu. u to vreme čak su i avioni sletali na područje stočne pijace i Kormantera kada su izviđali položaje prema Srbiji.

MAJOR GAVRILOVIĆ

Posle veličanstvene pobese srpske vojske, završava se prvi svetski rat – međutim Nemačko stanovništvo u Banatu suočeno sa raspadom Austro-Ugarske želi da stvori „Banatsku Republiku“ na području srpskog i rumunskog Banata i u kasarnama na tom području pokušava da organizuje vojne jedinice. Ali kraj igrama donose srpske jedinice koje bez borbe zauzimaju grad.

Interesantna je činjenica da je u Vršcu a potom i Kikindi i Segedinu komandant srpskih jedinica – verovatno i garnizona – bio čuveni major Dragutin Gavrilović, jegendarni komandant odbrane Beograda 1915 godine! Nažalost o njegovom veoma kratkom komandovanju u Vršcu jako se malo zna.

dragutin_gavrilovic-1-670x447
Major Gavrilović je kratko vreme bio komandant u Vršcu

za vreme Aprilskog rata kraljevska vojska pokušava da odbrani Vršac putem graničnog fronta i sa delimično utvrđenom graničnom linijom sa izgrađenim bunkerima po francuskom modelu, ali protiv sebe konjičke i pešadijske jedinice kraljevske vojske imale su elitnu nacističku jedinicu SS oklopnu diviziju „Das Rajh“ koja vrlo brzo zauzima Vršac – sa malom, herojskom epizodom konjičke čete kraljevske vojske kod Alibunara koja čitav jedan dan zadržava tu elitnu jedinicu . Za vreme rata Vršac oslobađaju pripadnici Crvene Armije i krajiških brigada od kada počinje period posleratnih jedinica u kasarni – i pešadije, ali i konjice.

„ŽARKO ZRENJANIN“ i 51. mehanizovana brigada

Kasarna dobija naziv „Žarko Zrenjanin“ i tako će se zvati do svog zatvaranja. Dosta jedinica se promenilo ali oklopno-mehanizovane jedinice su se nekako najduže zadržale, posebno teknovski školski centar sa svojim tenkovima T-34, kasnije i T-55. raspadom SFRJ u Vršac dolazi školski centar oklopno mehanizovanih jedinica. Posleratni period je renesansa vojnih jdinica u gradu, otvranjem doma JNA koji je bio stecište kulturno-zabavnog života u gradu, premo reka regruta i članova njihovih porodica koej su svojima dolazile u posete, to štabova jedinica teritorijalne odbrane koje su obuhvatale veliki broj građana Vršca i okoline. Vršačka kasarna – koja je u međuvremenu ostala i jedina jer je konjička srušena – postaje dom 51. mehanizovane brigade. Upadom SSSR-a i saveznika u Čehoslovačku, bilo je jasnod a je potrebno jačanje mehanizovanih jedinica JNA, pa tako te 1968. godine u Pančevu se formira mehanizovana brigada čiji deo dobija i vršački garnizon.Vrščani će dati svoj doprinos odbrani srpskog naroda u ravnicama Slavonije tokom agresije režima u Zagrebu na srpski narod i Jugoslaviju 1991. godine, a kasarna će ponovo postati aktivni ratni objekat. Nažalost, 1997. godine gasi se 51. mehanizovana brigada, ali ostaje garnizon, značajno smanjen. Za vreme NATO agresije, kasarna je na sreću izbegla razaranja i stala netaknuta. U kasarni je mnogima u sećanju ostao 413. Centar za obuku vozača, čiji se nekadašnji članovi i danas okupljaju da bi obeležili godišnjicu zatvaranja kasarne, i podsetili se na nekada slavne tradicije vojske u Vršcu, a aktiv 51. mehanizovane brigade redovno polaže vence na spomenik Žarku Zrenjaninu – koji je nekada bio u krugu kasarne, ali se sada obreo, uklanjanjem ograde u gradu.

srb-vrsac-kasarna
Kasarna pre zarastanja u korov

„ŠTA ĆE NAMA VOJSKA, U OPŠTE“

Kasarnu je dokusurila sama vlada Srbije odlukom da joj vojska, generalno i ne treba. Iako je bilo predloga da se napravi velika baza na ovom području, ojača garnizon i stvori odbrambena tačka na strateškom koridoru kanal DTD-DUNAV-Smederevo – sve to pada u vodu. Vlast se benasto nadala da za kasarnu može da dobije 5,5 miliona Evra,a  dobila je osipanje ekonomije Vršca, slabljene odbrambene moći i gubitak kontrole nad granicama. Danas vidimo da policija nikako i baš niukom slučaju ne može da kontroliše granicu, pa današnja vlast uveijeno sastavlja „jedinice mešovitog vojno-policijskog sastava“ dok kasarna zarasta u korov a karaule praktično su opustošene. Vojska u kasarni koja je bila veliki iredovan kupac hrane, posebno industrije mesa „Banat“ i „Graničar“ odlazi, a samim tim i snabdevači namirnicama i potrepštinama gube kupce, i lagano propadaju.

Jedini objekat koji je ostao u upotrebi, je vojna ambulanta iz garnizona, koja po planu gradskih vlasti trebad a bude civilna ambulanta, jaslice i apoteka, što je veoma lepo jer makar taj deo kasarne ostaje u upotrebi. Ostatak, hiljade kvadrata kasarne polako propadaju i zarastaju u korov. nebriga ali prvenstveno nedostatk sluha za strateške potrebe države uzele su svoj danak i nama ostaje da se jedino nadamo  da će u bliskoj bunućnosti neko da se seti da je Vršcu ipak potreban garnizon a državi vojska.

 

 

Pošaljite komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena.

x

Takođe pogledajte

Upis novih učenika u Poljoprivrednoj školi Vršac

Delić atmosfere sa upisa đaka prvaka u Poljoprivrednu školu “Vršac”. Svim prvacima želimo da u ...

Facebook